ŞEYL nedir? ŞEYL gazı nedir? Kaya gazı ?

ŞEYL NEDİR? (Shale gas ) (Kaya Gazı) nedir?

Genellikle ince taneli ve tabakalı bir yapıya sahip,ayrıca kerojen adı verilen organik madde içermesinden dolayı ısıtıldığında petrol ve gaz üretilebilen tortul kayalar Bitümlü Şeyl olarak, bu kayalar içerisindeki gazlar ise Şeyl Gazları olarak adlandırılır.
Şeyl gazlarının varlığına ve miktarlarına ilişkin olarak gelişen farkındalık doğal gaz ile ilgili değişmeyen kurallarımızı değiştirmeye ve ezberleri bozmaya başlamıştır.
Ne var ki bu farkındalık ABD’de 1970 li yıllarda başlamışken ülkemizde yakın zamanda gündeme gelebilmiştir.

ŞEYL GAZI NASIL ÜRETİLİR?

İstenen formasyona kadar geleneksel yöntemle dikey sondaj yapılır.
Daha sonra gaz ihtiva eden şeyller içinde hidrokarbon üretim kalınlığını arttırmak için ortalama 1000 – 1500 m. yatay sondaj yapılır.
Çatlatma yöntemi ile dikey çatlaklar oluşturulur.

“Kaya gazı bölgesinde bulunan nehirleri dereleri, kurutma özelliği ile bilinen bir enerji türüdür.

Çünkü, 17 bin 500 metreküp suyun yüzde 5’i kumdan oluşuyor. 495 çeşit zehirli kimsayal enjeksiyon yöntemiyle toprağın 4 bin 500 metre altına, 3 bin metre dikey, bin metre yatay açılan sondaj kuyusuna zerke ediliyor. Bu aynı zamanda yer altında 4 şiddetinde depreme yol açıyor. Daha sonra kayaların içerisine giren su, gazı serbest bıraktırarak dışarı çıkmasını sağlıyor. Başta yeraltı suları zehirleniyor, yada sarsıntı nedeniyle yön değiştiriyor. Söz konusu kaya gazının çıkarılacağı bölgedeki HES’ler ve güvenlik barajları yüzünden su kaynakları zaten tükenme noktasına gelmiştir.

Bu binlerce kuyu faaliyete girdiğinde bunların su ve enerji ihtiyacı nereden karşılanacak?
Bu konuda biz Silvan ve Batman barajlarının kaya gazının çıkarılması için yapıldığını iddia ediyoruz.

1000 m. yatay bir kuyuda 20-30 tane ayrı ayrı çatlatma operasyonu yapmak gerekebilir.
Her bir çatlatma kalınlığı en fazla 40 m. civarında olmalıdır.
Sondaj kuyusu içine indirilen perfore (delikli) boru sayesinde basınçlı olarak kaya tabakasının içine belirli oranda ve yüksek basınçlı kum ve jel bulunan su veya diğer sıvılar enjekte edilir.(Fracking Yöntemi)
Kum kullanılmaktaki amaç çatlakları açık tutmak ve akışın devamını sağlamaktır.
Böylece kuyunun gaz üretmesi sağlanır.
Her bir çatlatma operasyonu fiyatı kuyunun derinliğine ve formasyon basıncına göre değişir.
Ayrıca kuyular arası mesafe cok kısa olmalıdır.Her 0.5 km2 ye bir kuyu açılabilir.
Her bir çatlatma maliyeti 200,000- 500,000 ABD $ arasında olabilir.

ŞEYL GAZLA İLGİLİ CEVAPLANMASI GEREKEN SORULAR

Mevcut dünya şeyl gaz rezervi : 456 Trilyon m3 (Rogner, 1997) Üretilebilir şeyl gazı : 180 Trilyon m3 ( WEO, 2009 ) Amerika, 2020 yılında gaz ihtiyacının 3 te 2’sini (46 Bcfd) geleneksel olmayan gazlardan (Seyl gazı, kömür kaynaklı metan, geçirimsiz kum gazı) karşılamayı planlamaktadır.

Amerika’da günde 1.8 milyar m3 gaz üretilmektedir. Bunun %25’i yani günde yaklaşık 450 milyon m3 ’ü şeyl gazlardan unkonvansiyonel yöntemle üretilmektedir.

Yeni doğal gaz kaynakları çevreye duyarlı olarak geliştirilebilir mi?

Sondaj ve doğalgaz üretimi arttıkça, çevre ile ilgili duyarlılık da artacaktır.

DÜNYADAKİ ŞEYL GAZ POTANSİYELİ TAŞIYAN ÜLKELER

ŞEYLGAZ REZERVLERİ (Milyar ton)
ABD	213,00
AVUSTRALYA	67,00
ÜRDÜN	60,00
İSRAİL	15,36
FAS	12,30
TÜRKİYE	9,64
BREZİLYA	9,60
UKRAYNA	8,80
ESTONY	1,50

DÜNYADA UNCONVANSİYONEL AMAÇLI AÇILAN KUYULAR

2011 yılında, Dünya genelinde Unconvansiyonel amaçlı açılan 15.467 kuyunun, 15.417 adedi yani %99,7’si Kuzey Amerika’da açılmıştır.

DÜNYADA ŞEYL GAZ ÜRETİMİ

2009 yılı verilerine göre; Kuzey Amerika’da şeyl gaz üretimi 250 milyon m3 /gün dür. Bu miktar günümüzde 450 milyon m3 dür.

Özellikle Kuzey Amerika’da bu üretim miktarının, önümüzdeki yıllarda hızla artış göstereceği ve ABD nin gaz ihracatçısı konumuna geleceği öngörülmektedir.

AVRUPA’DA ŞEYL GAZI İLE İLGİLİ BAZI GELİŞMELER

İngiltere’nin kuzeybatısındaki Weeton Bölgesi çevrelerinde yerin yaklaşık 3 bin metre altında büyük bir şeyl gazı rezervi keşfedilmiştir. Bu rezervin, Ada’nın gaz ihtiyacının yüzde 10’unu karşılayacağı tahmin edilmektedir.

Polonya şeyl gazına Avrupa da en çok önem veren ve yatırım yapılan ülkedir. 2014 yılında ticari vasıflarda gaz üretilmesi beklenmektedir.

ÜLKEMİZDEKİ ŞEYL GAZ POTANSİYELİ

Ülkemizde yapılan çalışmalar; Ergani-Abdul Aziz Dağı arasında içinde organik maddece zengin ana kaya niteliğinde şeyller (Dadaş formasyonu) Bulunduğunu göstermiştir.
Bu şeyller 1560 km2 lik bir alana yayılmıştır.
Jeokimyasal olarak anakayanın içinden en fazla %15-20 oranında petrol göç edebilir. Bu yaklaşımla halen ana kaya içinde %80-85 arasında petrol veya ona eş değer gaz olabileceği hesaplanmaktadır.

ŞEYL GAZ VE ÇEVRE SAĞLIĞI

Fransa’da koruma kanununda Hidrolik (Fracking) Çatlatma konusunda yasaklama getirilmiştir.

Bulgaristan’da Hidrolik Çatlatma Yöntemi tamamen yasaklamıştır.

İngiltere’de geçen yıl Blackpool yerleşme merkezinde Rihter ölçeğine göre 2.3 büyüklüğündeki depreme Hidrolik Çatlatma yönteminin neden olduğu söylenmektedir.

Yapılan Fracking yöntemi ile yerin 1.500-3000 metre derinliğine çok yüksek basınçla uygulanan suyun içinde bulunan bazı kimyasalların içme sularına karışma riski mevcuttur. Bu karışma ile beraber içme sularının sağlık için ciddi bir risk oluşturduğu iddia edilmektedir.

2010 yılından beri ülkemizde çatlatma operasyonu ile Trakya ve Güneydoğu da unkonvansiyonel yöntemlerle uygulama çalışmalarına başlanmıştır.